Benzoesan wapnia (E213) to konserwant stosowany w przemyśle spożywczym, który hamuje rozwój bakterii i grzybów. Dopuszczalna dzienna dawka (ADI) wynosi 5 mg/kg masy ciała i dotyczy łącznie kwasu benzoesowego oraz jego soli (E211, E212, E213).
Na etykietach produktów spożywczych pojawia się pod symbolem E213, ale nie wszyscy wiedzą, czym dokładnie jest, skąd pochodzi i jakie może mieć skutki dla zdrowia. Artykuł wyjaśnia, w jakich produktach go znajdziesz, jak działa w organizmie i kto powinien go unikać.
Czym jest benzoesan wapnia i jak jest produkowany?
Benzoesan wapnia to sól wapniowa kwasu benzoesowego. Dobrze rozpuszcza się w wodzie i skutecznie hamuje rozwój bakterii oraz grzybów, dlatego jest chętnie stosowany jako konserwant w przemyśle spożywczym.
W produkcji przemysłowej benzoesan wapnia otrzymywany jest z kwasu benzoesowego i chlorku wapnia lub wodorotlenku wapnia. Nie jest wytwarzany z toluenu – to częsty błąd pojawiający się w starszych opracowaniach.
W jakich produktach spożywczych występuje E213?
Benzoesan wapnia dopuszczony jest do stosowania w ściśle określonych kategoriach żywności. Znajdziesz go między innymi w:
- napojach bezalkoholowych i piwie bezalkoholowym
- gumach do żucia i lodach
- margarynie i dipach bezmlecznych
- surimi i płynnej masie jajowej
- sosach i zupach w płynie
Lista ta różni się od tej, którą znajdziesz w starszych artykułach – benzoesan wapnia nie jest stosowany np. w zwykłych sokach owocowych ani konserw warzywnych na ogólnych zasadach. Jego użycie reguluje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego nr 1333/2008 o dodatkach do żywności.
Jak benzoesan wapnia działa w organizmie?
Po spożyciu benzoesan wapnia jest szybko wchłaniany w przewodzie pokarmowym. Następnie trafia do wątroby, gdzie jest metabolizowany, a z organizmu wydalany całkowicie z moczem, głównie w postaci kwasu hipurowego. Sam mechanizm eliminacji przebiega sprawnie i nie prowadzi do kumulacji substancji w tkankach.
Problem nie leży w samym benzoesanie wapnia, ale w jego reakcji z kwasem askorbinowym (witaminą C) w żywności lub napojach. W wyniku tej reakcji może powstawać benzen – substancja zaliczona przez IARC do grupy 1, czyli o udowodnionym działaniu rakotwórczym u ludzi.
Benzoesan wapnia sam w sobie nie jest klasyfikowany jako substancja rakotwórcza. Ryzyko związane z benzenem pojawia się wtedy, gdy konserwant współwystępuje z witaminą C w jednym produkcie.
Kto powinien unikać E213?
Benzoesan wapnia nie jest obojętny dla każdego organizmu. Może powodować reakcje alergiczne, astmę, egzemę (wypryski), anafilaksję, a u dzieci – problemy behawioralne, w tym nasilenie objawów ADHD.
Ze spożycia powinny zrezygnować przede wszystkim:
- osoby uczulone na aspirynę (ze względu na chemiczne pokrewieństwo kwasu benzoesowego i salicylowego)
- dzieci, szczególnie te z nadpobudliwością
- osoby z astmą i chorobami alergicznymi
- kobiety w ciąży i karmiące piersią
Substancja jest zakazana w Japonii i USA, gdzie przepisy nie dopuszczają stosowania benzoesanu wapnia jako dodatku do żywności.
Jaka dawka E213 jest bezpieczna?
Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) ustalił dopuszczalną dzienną dawkę (ADI) na poziomie 5 mg/kg masy ciały dziennie. Ważne zastrzeżenie: ta wartość nie dotyczy wyłącznie benzoesanu wapnia, lecz łącznie kwasu benzoesowego i wszystkich jego soli spożywczych – E211 (sodu), E212 (potasu) i E213 (wapnia) – w przeliczeniu na kwas benzoesowy.
Oznacza to, że jeśli w ciągu dnia spożywasz kilka produktów zawierających różne sole kwasu benzoesowego, ich dawki sumują się. Przy urozmaicionej diecie opartej na przetworzonych produktach przekroczenie ADI przez dzieci jest możliwe, zwłaszcza przy wysokim spożyciu napojów słodzonych z konserwantami.
Jak odczytać etykietę i rozpoznać E213 w składzie?
Na etykiecie produktu benzoesan wapnia może pojawić się jako „E213″ lub pełna nazwa „benzoesan wapnia”. Jeśli widzisz kilka kodów z grupy E210–E213 w jednym produkcie, sumuj ich dawki – wszystkie pochodzą z kwasu benzoesowego i mają wspólny limit ADI.
Jeśli zależy Ci na ograniczeniu spożycia benzoesanów, szczególnej uwagi wymagają napoje z witaminą C w składzie – to właśnie w nich ryzyko tworzenia benzenu jest największe. Sprawdź, czy produkt zawiera jednocześnie E211, E212 lub E213 i kwas askorbinowy (E300) albo witaminę C.
Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.