Wśród kluczowych zadań obronnych, które powinny być realizowane w pierwszej kolejności, istotne miejsce zajmuje produkcja amunicji w Polsce przez krajowy przemysł zbrojeniowy. Tysiąc samobieżnych armatohaubic, które zamierzamy zakupić (dostawy już trwają), wymaga odpowiedniej amunicji. Rząd ma plan, jak to zrealizować, ale pozostaje pytanie o jego wdrożenie.
Produkcja amunicji w Polsce wciąż pozostaje poważnym problemem dla naszego sektora obronności. Coraz więcej firm stara się rozwijać swoje umiejętności w tej dziedzinie. Polska dysponuje odpowiednim potencjałem, jednak do tej pory nie został on w pełni wykorzystany. Podejmowane działania sugerują, że uda się w końcu rozwiązać ten problem.
Planowane jest budowanie nowych fabryk oraz zakup niezbędnych technologii i linii produkcyjnych. Kłopot polega na tym, że proces ten wymaga czasu, a sytuacja staje się coraz bardziej pilna. O potrzebie zwiększenia produkcji amunicji w Polsce oraz na świecie mówi się już od dłuższego czasu. W obliczu obecnych wyzwań międzynarodowych, potrzeby związane z amunicją wciąż rosną.
Jak zauważa gen. Waldemar Skrzypczak, były szef Wojsk Lądowych, obecnie w Polsce nie produkujemy amunicji, lecz składamy ją z komponentów kupowanych za granicą, w tym prochu. Dotacja z Unii Europejskiej w wysokości ponad 2 milionów euro, którą otrzymał Dezamet w ramach programu Act in Support of Ammunition Production, prawdopodobnie zostanie przeznaczona głównie na zakupy zagraniczne. To nie przyczyni się do powstania nowych linii produkcyjnych i fabryk.
Generał podkreśla, że musimy szybko zbudować własny potencjał amunicyjny, ponieważ w czasie konfliktu zbrojnego nie możemy liczyć na dostawy z zagranicy. Mamy zamówione setki czołgów i dział samobieżnych, ale czy w razie wojny otrzymamy amunicję w odpowiedniej ilości i czasie? Przypadek z 2022 roku, kiedy zamówiona amunicja z Republiki Południowej Afryki nie dotarła do Polski z obawy producenta przed jej przekazaniem Ukrainie, pokazuje, że ryzyko odcięcia dostaw z powodów politycznych może wzrosnąć.
Generał Skrzypczak ostrzega, że czas na dyskusję się skończył i pilnie potrzebujemy amunicji. Wydaje się, że w rządzie, Ministerstwie Obrony Narodowej oraz Polskiej Grupie Zbrojeniowej panuje zgoda co do tej kwestii. Choć problem jest trudny, analitycy wojskowi zauważają, że w końcu może zostać rozwiązany.
Polska zrezygnowała z zakupu licencji na produkcję nowoczesnej amunicji, co zdaniem ekspertów było poważnym błędem. Wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz podkreśla potrzebę zwiększenia zdolności produkcyjnych amunicji artyleryjskiej 155 mm w Polsce. Plany obejmują budowę nowych fabryk oraz wykorzystanie potencjału istniejących polskich firm zbrojeniowych, w tym prywatnych.
Aby zrozumieć, dlaczego polski przemysł nie ma zdolności do produkcji amunicji, warto cofnąć się do niedawnej przeszłości. Gen. dr Adam Duda, były szef Inspektoratu Uzbrojenia, wskazuje, że kluczowym błędem było zaniechanie zakupu licencji na nowoczesną amunicję. W 2015 roku niemiecka firma Rheinmetall zaproponowała Polsce licencję na montaż amunicji czołgowej DM-63, ale projekt został porzucony przez ówczesnego ministra obrony Antoniego Macierewicza. W rezultacie polski przemysł nie zdobył technologii do produkcji nowoczesnych pocisków przeciwpancernych.
Nie tylko w zakresie pocisków czołgowych sytuacja jest niekorzystna. W Polsce nie ma fabryki produkującej proch wielobazowy, który jest kluczowy do wytwarzania nowoczesnej amunicji. Obecnie produkujemy jedynie proch jednobazowy, którego głównym składnikiem jest nitroceluloza, a nawet ten element musimy kupować za granicą. Prochy bardziej zaawansowane, potrzebne do produkcji amunicji artyleryjskiej i czołgowej, również sprowadzamy z zagranicy.
Wojskowa Akademia Techniczna opracowała technologię produkcji nowoczesnego prochu, jednak po początkowym entuzjazmie projekt utknął w martwym punkcie. Negocjacje dotyczące pozyskania technologii produkcji prochów w ramach offsetu przy zakupie francuskich śmigłowców zakończyły się niepowodzeniem, a Polska straciła 80 milionów złotych.
Jednak ostatnie decyzje rządowe dają nadzieję na poprawę sytuacji. Na koniec ubiegłego roku zapadła decyzja o przeznaczeniu 3 miliardów złotych na budowę fabryki amunicji. Minister Jakub Jaworowski zapewnia, że proces składania wniosków o dofinansowanie już trwa, a wkrótce pojawią się propozycje związane z budową całego łańcucha wartości w produkcji amunicji.
Minister Jaworowski podkreśla, że uruchomienie finansowania to przykład dobrej współpracy między różnymi resortami. W planach jest także zakup licencji na linie technologiczne do produkcji prochu, które mają pochodzić z Francji. Wspomniana fabryka, która powstanie, ma być w stanie produkować 200-220 tysięcy sztuk amunicji rocznie, z czego większość stanowić ma amunicja kal. 155 mm.
Produkcja amunicji 155 mm to wyzwanie, które wymaga znacznych nakładów i wyspecjalizowanych umiejętności. Jak zauważa Krzysztof Trofiniak, prezes Polskiej Grupy Zbrojeniowej, kluczowe jest posiadanie zdolności do produkcji prochów i materiałów wybuchowych. Jeśli uda się zbudować zdolności produkcyjne amunicji 155 mm, to otworzy to również możliwości produkcji innych typów amunicji, w tym 120 mm.
PGZ już rozwija swoje zdolności produkcyjne, korzystając zarówno z funduszy państwowych, jak i własnych. Przykładem jest zakład Mesko, który buduje nowe linie produkcyjne dla pocisków Piorun. Również zakład w Pionkach planuje wznowienie produkcji prochów.
W 2023 roku powołano Narodową Rezerwę Amunicyjną, której celem jest rozbudowa i dywersyfikacja krajowej bazy produkcyjnej amunicji. Konsorcjum PGZ-Amunicja, które powstało w ramach tego programu, ma dostarczyć 300 tysięcy kompletów amunicji kal. 155 mm w latach 2024-2029.
Ważne jest, aby zapewnić polskim dostawcom pewność zamówień ze strony państwa. Grupa Niewiadów, największy polski producent amunicji, rozpoczęła budowę fabryki amunicji wielkokalibrowej. Jednak brak dialogu ze strony ministerstwa budzi obawy o przyszłość tej inwestycji.
Z końcem 2024 roku pojawiły się informacje o współpracy Mesko, Grupy Azoty i Agencji Rozwoju Przemysłu w produkcji materiałów wybuchowych. Grupa Azoty, znana dotąd głównie z produkcji nawozów, wraca do produkcji nitrocelulozy, co może przynieść korzyści dla całego sektora zbrojeniowego.
Aby zrealizować te plany, konieczne jest nie tylko budowanie nowych fabryk, ale także zniesienie przestarzałych przepisów administracyjnych, które utrudniają dostęp do zamówień wojskowych i marnują zasoby. Wciąż jednak mamy do czynienia z dużymi kwotami, które mogą zostać wykorzystane na rozwój krajowego przemysłu obronnego.