Wodorotlenek potasu (KOH), znany jako potaż żrący, to jedna z najsilniejszych zasad nieorganicznych – silnie higroskopijny, żrący i szeroko stosowany w przemyśle chemicznym, produkcji mydeł płynnych, akumulatorach alkalicznych oraz jako regulator pH w przemyśle spożywczym (E525).
Wodorotlenek potasu to związek, który pojawia się w laboratoriach, zakładach chemicznych, liniach produkcyjnych mydeł i nawet w żywności – choć w tej ostatniej roli pod mało rozpoznawalnym symbolem E525. Poniżej znajdziesz aktualne dane dotyczące jego właściwości, metod otrzymywania, zastosowań i zagrożeń dla zdrowia.
Dane aktualne na dzień: 20-06-2026.
Wodorotlenek potasu – czym jest?
Wodorotlenek potasu (ang. potassium hydroxide) to nieorganiczny związek chemiczny z grupy wodorotlenków o wzorze chemicznym KOH. Należy do jednych z najsilniejszych zasad nieorganicznych. Jest substancją silnie higroskopijną, czyli intensywnie pochłania wilgoć z otaczającego powietrza. Technicznie określa się go jako potaż żrący lub potaż kaustyczny.
Właściwości fizyczne i chemiczne
W warunkach pokojowych wodorotlenek potasu przybiera postać białego, bezwonnego ciała stałego. Na potrzeby przemysłowe produkowany jest w formie łamliwych, krystalicznych płatków lub granulek zawierających ok. 15% wody. Zarówno czysty KOH, jak i jego roztwory wodne pochłaniają dwutlenek węgla z powietrza, tworząc węglan potasu – z tego powodu substancję przechowuje się w szczelnie zamkniętych pojemnikach.
Wodorotlenek potasu bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie z wydzielaniem dużej ilości ciepła (reakcja egzotermiczna). Silnie stężony roztwór wodny nosi nazwę ługu potasowego. Temperatura topnienia wynosi 360 °C, a temperatura wrzenia 1327 °C.
| Wzór sumaryczny | KOH |
| Masa molowa | 56,11 g/mol |
| Wygląd | ciało stałe, barwa biała, bezwonny |
| Gęstość | 2,04 g/cm³ (20 °C) |
| Rozpuszczalność w wodzie | 97 g/100 ml (0 °C) 113 g/100 ml (20 °C) 121 g/100 ml (25 °C) 138,3 g/100 ml (50 °C) 162,9 g/100 ml (100 °C) |
| Rozpuszczalność w etanolu | ok. 400 g/l (20 °C) |
| Rozpuszczalność w metanolu | 55 g/100 g (28 °C) |
| Rozpuszczalność w izopropanolu | ok. 14 g/100 g (28 °C) |
| Temperatura topnienia | 360 °C |
| Temperatura wrzenia | 1327 °C |
| Kwasowość | 14,7 pKa |
| Pojemność cieplna | 65,87 J/mol·K |
| Palność | Niepalny |
Jak otrzymuje się wodorotlenek potasu?
Na skalę przemysłową wodorotlenek potasu pozyskiwany jest przez elektrolizę roztworu chlorku potasu. Historycznie dominował proces z katodą rtęciową, jednak współcześnie jest on w coraz większym stopniu zastępowany przez proces membranowy, który jest bezpieczniejszy dla środowiska i bardziej efektywny energetycznie. Podobną metodą – elektrolizą chlorku sodu – pozyskuje się bliźniaczy wodorotlenek sodu.
Dawniej KOH otrzymywano przez kaustyfikację węglanu potasu. Globalna produkcja wodorotlenku potasu systematycznie rośnie – szacunki dla lat 2024–2025 wskazują na poziom ok. 900–1000 tys. ton rocznie, co odzwierciedla rosnące zapotrzebowanie przemysłu chemicznego i energetycznego.
Zastosowanie wodorotlenku potasu
KOH znalazł zastosowanie w wielu dziedzinach przemysłu i nauki. Jego wysoka reaktywność i doskonała rozpuszczalność w wodzie sprawiają, że jest trudny do zastąpienia w szeregu procesów. Stosuje się go m.in. do:
- suszenia i wybielania substancji chemicznych
- reakcji chemicznych jako silna zasada
- usuwania dwutlenku węgla z mieszanin gazowych
- wytwarzania soli potasowych i innych związków potasu
- produkcji mydeł potasowych, a zwłaszcza mydeł płynnych i żeli do higieny codziennej (KOH sprzyja formulacjom ciekłym lepiej niż NaOH)
- czyszczenia instalacji przemysłowych i obróbki chemicznej metali
- produkcji nawozów i barwników
- wykonywania matryc w przemyśle litograficznym
- produkcji akumulatorów alkalicznych (np. niklowo-wodorkowych) jako elektrolit
- preparatów do miareczkowania kwasów w analizie chemicznej
- procesu resomacji (rozkładu zwłok ludzkich przez alkaliczną hydrolizę)
- identyfikacji grzybów (5% roztwór KOH)
- teksturyzacji płytek krzemowych w elektronice
- stabilizacji i regulacji pH w produktach żywnościowych (symbol E525)
KOH jest preferowany zamiast NaOH wszędzie tam, gdzie potrzebna jest lepsza rozpuszczalność w wodzie i formulacje ciekłe – szczególnie w produkcji mydeł płynnych i żeli higienicznych.
Szkodliwość i wpływ na zdrowie
Wodorotlenek potasu jest substancją silnie żrącą, klasyfikowaną zgodnie z oznaczeniem H314: Powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu. Kontakt ze skórą wywołuje trudne w leczeniu oparzenia chemiczne, a szczególnie niebezpieczny jest kontakt z oczami, który może prowadzić do trwałych uszkodzeń wzroku.
Połknięcie KOH grozi perforacją ścianek przełyku i żołądka. Dawka śmiertelna dla szczurów LD50 (doustnie) wynosi 250–400 mg/kg. W Polsce obowiązują następujące dopuszczalne wartości stężeń w środowisku pracy:
- NDS (Najwyższe Dopuszczalne Stężenie) – 0,5 mg/m³
- NDSCh (chwilowe) – 1 mg/m³
Podczas pracy z KOH należy stosować środki ochrony osobistej: okulary ochronne lub gogle, rękawice odporne na działanie zasad oraz odzież ochronną. Substancję przechowuje się w szczelnie zamkniętych, oznakowanych pojemnikach, z dala od kwasów i materiałów wilgociochwytnych.
Przy przypadkowym kontakcie KOH ze skórą lub oczami należy natychmiast przemywać miejsce kontaktu dużą ilością wody przez minimum 15 minut i skontaktować się z lekarzem.
Identyfikacja
| Numer CAS | 1310-58-3 |
| ChEBI | CHEBI:32035 |
| ChemSpider | 14113 |
| ECHA InfoCard | 100.013.802 |
| Numer EC | 215-181-3 |
| PubChem | 14797 |
| RTECS | TT2100000 |
| UNII | WZH3C48M4T |
| Numer UN | 1813 |
| Klasa zagrożenia | H314 – powoduje poważne oparzenia skóry oraz uszkodzenia oczu |
Więcej informacji o innych związkach chemicznych znajdziesz w pozostałych artykułach:
Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.