Toluen, znany również jako metylobenzen, to organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów aromatycznych. Jego wzór sumaryczny to C7H8. Występuje on w postaci przezroczystej cieczy o intensywnym zapachu, który przez większość osób jest odbierany jako przyjemny.
Właściwości chemiczne i fizyczne
Jeśli chodzi o właściwości fizyczne toluenu, to jest on cieczą o gęstości 0,8623 g/cm³ w temperaturze 20 °C Ma temperaturę wrzenia zbliżoną do temperatury wrzenia wody i wynosi ok. 110 °C, za to temperatura topnienia jest znacznie niższa – jedynie −94,95 °C. Jest to substancja łatwopalna, pali się żółtym, mocno kopcącym płomieniem.
Co więcej, toluen nie rozpuszcza się w wodzie. Jego rozpuszczalność w wodzie wynosi 0,54 g/kg. Miesza się za to z etanolem oraz eterem i jest rozpuszczalny w acetonie oraz dwusiarczku węgla.
Toluen jest wykorzystywany przede wszystkim jako rozpuszczalnik. Jest to możliwe dzięki jego właściwościom. Nie rozpuszcza się w wodzie, za to dobrze łączy się z innymi substancjami, np. większością rozpuszczalników organicznych.
Toluen jest substancją silnie toksyczną i niebezpieczną dla zdrowia. Pomimo znacznie mniejszej toksyczności od benzenu, toluen jest szkodliwy dla układu oddechowego, krwionośnego, rozrodczego, nerwowego i immunologicznego, nerek i wątroby.
Najczęściej jest on wytwarzany z ropy naftowej, w procesie katalitycznego reformowania tej substancji. Innym sposobem na jego pozyskanie jest frakcyjna destylacja smoły pogazowej. Co ciekawe, toluen można wyprodukować także z roślin – a dokładnie z woniawca balsamowego, drzewa rosnącego w Ameryce Południowej.
Zastosowanie
Toluen jest wykorzystywany przede wszystkim jako rozpuszczalnik. Nie rozpuszcza się w wodzie, za to dobrze łączy się z innymi substancjami, np. większością rozpuszczalników organicznych. Dzięki tym właściwościom, toluen znajduje szerokie zastosowanie w wielu dziedzinach gospodarki.
Jednym z najważniejszych zastosowań toluenu jest jego wykorzystanie jako rozpuszczalnik w farbach, lakierach i inhibitorach korozji. Jest on również składnikiem żelów, sprayów, farb do włosów, detergentów i środków dezynfekujących. W procesie produkcji leków, barwników, gumy, żywic toluen jest niezastąpiony. Służy także jako środek do syntezy popularnych substancji chemicznych: trinitrotoluenu, kwasu benzoesowego, diizocyjanianu toluenu.
Toluen ma również zastosowanie w produkcji materiałów wybuchowych – przede wszystkim trotylu. Znajduje się również w cieczowych termometrach minimalnych (mierzących najniższą temperaturę w ciągu doby) i w wysokooktanowych paliwach lotniczych – ze względu na niską temperaturę krzepnięcia.