Worykonazol to syntetyczny lek przeciwgrzybiczy z grupy triazoli, stosowany w leczeniu ciężkich zakażeń grzybiczych, w tym inwazyjnej aspergiliozy, kandydemii oraz zakażeń Fusarium spp. i Scedosporium spp. Działa poprzez hamowanie biosyntezy ergosterolu, co prowadzi do zaburzenia integralności błony komórkowej grzyba i jego obumarcia.
Worykonazol należy do leków stosowanych wyłącznie w poważnych, często zagrażających życiu zakażeniach grzybiczych. Znajomość jego mechanizmu działania, prawidłowego dawkowania i potencjalnych działań niepożądanych jest niezbędna zarówno dla pacjentów, jak i opiekunów medycznych. Poniżej znajdziesz aktualne informacje o tym leku, uwzględniające najnowsze wytyczne kliniczne.
Czym jest worykonazol?
Worykonazol (łac. voriconazolum, ang. Voriconazole) jest syntetyczną pochodną triazolu zaliczaną do azolowych leków przeciwgrzybiczych. Jego wzór chemiczny to C16H14F3N5O, a masa molowa wynosi 349,31 g/mol.
Lek hamuje enzym odpowiedzialny za demetylację 14-α-lanosterolu w komórkach grzyba, co blokuje biosyntezę ergosterolu. Ergosterol jest niezbędnym składnikiem błony komórkowej grzyba, dlatego jego niedobór zwiększa przepuszczalność błony, zaburza jej funkcje ochronne i prowadzi do zahamowania wzrostu oraz obumarcia komórek grzyba.
Zdarza się, że grzyb wykazuje oporność na worykonazol. Przyczyną jest najczęściej mutacja genu kodującego enzym docelowy, co sprawia, że lek traci zdolność do wiązania się z białkiem.
W jakich zakażeniach stosuje się worykonazol?
Worykonazol jest lekiem stosowanym wyłącznie w ciężkich, inwazyjnych zakażeniach grzybiczych. Zgodnie z aktualnymi wytycznymi klinicznymi wskazaniami do jego zastosowania są:
- inwazyjna aspergiloza
- kandydemia u pacjentów bez neutropenii
- poważne zakażenia Candida, w tym szczepami C. krusei
- ciężkie zakażenia grzybicze wywołane przez Scedosporium spp. i Fusarium spp.
Worykonazol jest lekiem z wyboru w leczeniu scedosporiozy i fuzariozy, również u pacjentów w stanie neutropenii. Nie jest natomiast rekomendowany w profilaktyce inwazyjnych zakażeń grzybiczych u pacjentów po allogenicznym przeszczepieniu macierzystych komórek krwiotwórczych, czego nie potwierdzają aktualne wytyczne kliniczne.
Dawkowanie worykonazolu
Lek można podawać zarówno dożylnie, jak i doustnie. Zaleca się przyjmowanie go co najmniej 1 godzinę przed posiłkiem lub 1 godzinę po posiłku, ponieważ posiłki z dużą zawartością tłuszczu istotnie ograniczają jego wchłanianie. Po podaniu doustnym worykonazol dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenie we krwi osiąga po około 1–2 godzinach.
Schemat dawkowania dla dorosłych i dzieci od 14. roku życia jest następujący:
- dawka początkowa (nasycająca) – 6 mg/kg masy ciała co 12 godzin dożylnie lub 400 mg co 12 godzin doustnie przez pierwsze 24 godziny
- dawka podtrzymująca – 4 mg/kg masy ciała dożylnie dwa razy na dobę lub 200 mg doustnie dwa razy na dobę
- w przypadku utrzymywania się ciężkiej infekcji dopuszcza się zwiększenie dawki podtrzymującej do 5 mg/kg masy ciała dożylnie dwa razy na dobę
Worykonazol jest metabolizowany w wątrobie i wydalany stopniowo przez około 96 godzin. Biologiczny okres półtrwania wynosi około 6 godzin.
Ze względu na znaczną zmienność osobniczą w metabolizmie worykonazolu zaleca się terapeutyczne monitorowanie jego stężenia w osoczu. Stężenie poniżej 1 μg/ml wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niepowodzenia leczenia i śmierci z powodu zakażenia. Stężenie powyżej 5–6 μg/ml może z kolei prowadzić do toksyczności, przede wszystkim hepatotoksyczności.
Działania niepożądane
Do działań niepożądanych występujących u ponad 10% pacjentów przyjmujących worykonazol należą:
- zaburzenia widzenia (w tym widzenie w kolorach, niewyraźne widzenie, światłowstręt)
- nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha
- wysypka skórna
- gorączka
- ból głowy
- obrzęk obwodowy
- zaburzenia oddechowe
Poza wymienionymi częstymi działaniami niepożądanymi istotnym zagrożeniem są ciężkie reakcje dermatologiczne, w tym rak płaskonabłonkowy (kolczystokomórkowy) skóry. Ryzyko to dotyczy szczególnie pacjentów po przeszczepie płuc stosujących worykonazol długoterminowo. U takich pacjentów zaleca się regularną kontrolę dermatologiczną i ograniczenie ekspozycji na promieniowanie UV.
Przeciwwskazania i interakcje
Worykonazolu nie powinny przyjmować kobiety w ciąży ani planujące zajść w ciążę w czasie trwania terapii, z uwagi na działanie toksyczne wobec płodu. Lek jest również przeciwwskazany u osób z nietolerancją galaktozy oraz u pacjentów z arytmią serca.
Worykonazol wchodzi w istotne interakcje z innymi lekami. Jego jednoczesne stosowanie z wenetoklaksem jest przeciwwskazane na początku leczenia wenetoklaksem i w fazie wzrostu jego dawki. W przypadku jednoczesnego stosowania z efawirenzem w dawce 400 mg co 12 godzin wymagane jest zmniejszenie dawki efawirenzu do 300 mg raz na dobę – bez tej korekty efawirenz znacząco obniża stężenie worykonazolu w osoczu, co może prowadzić do nieskuteczności leczenia.
Dane identyfikacyjne i fizykochemiczne
| Wzór sumaryczny | C16H14F3N5O |
| Masa molowa | 349,31 g/mol |
| Temperatura topnienia | 134 °C |
| Numer CAS | 137234-62-9 |
| PubChem | 71616 |
| DrugBank | DB00582 |
| ChemSpider | 64684 |
| UNII | JFU09I87TR |
| KEGG | D00578 |
| ChEBI | CHEBI:10023 |
Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.