Chlorofil, znany jako E140, to zielony barwnik roślinny obecny w wielu produktach spożywczych. Sprawdź, czym różni się od chlorofilin i E141, gdzie go znajdziesz i co naprawdę mówi o nim EFSA.
Czym jest chlorofil E140?
Chlorofil to zielony barwnik roślinny odgrywający centralną rolę w procesie fotosyntezy. Jego charakterystyczny kolor wynika z absorpcji światła czerwonego i niebieskiego oraz odbicia światła zielonego, które dociera do naszych oczu. Za tę właściwość odpowiada budowa chemiczna chlorofilu, oparta na strukturze porfirynowej z atomem magnezu w centrum molekuły.
Ta budowa nie jest przypadkowa. Właśnie dzięki niej chlorofil skutecznie pochłania energię świetlną i umożliwia przenoszenie elektronów w reakcjach fotosyntezy, co w efekcie prowadzi do powstawania związków organicznych i uwalniania tlenu przez rośliny. Wszystkie zielone części roślin, w tym liście, zawierają chlorofil w takiej właśnie postaci.
W przemyśle spożywczym barwnik ten funkcjonuje pod kodem E140, ale nazwa ta obejmuje w rzeczywistości dwie różne substancje.
Czym różnią się E140(i), E140(ii) i E141?
Kod E140 dzieli się na dwie odmiany, które różnią się procesem produkcji i właściwościami. E140(i) to chlorofile, czyli barwnik zbliżony do naturalnej postaci pigmentu, natomiast E140(ii) to chlorofiliny, uzyskiwane w procesie zmydlania chlorofilu. Chlorofiliny lepiej rozpuszczają się w wodzie, co czyni je wygodniejszymi w niektórych zastosowaniach technologicznych.
Osobną substancją jest E141, czyli kompleksy miedziowe chlorofili i chlorofilin. Powstają one poprzez zastąpienie atomu magnezu atomem miedzi, co znacząco zwiększa stabilność barwy, zwłaszcza w środowisku kwaśnym i w wysokiej temperaturze. To właśnie E141 stosuje się w produktach, które muszą zachować intensywną zieloną barwę mimo obróbki termicznej, na przykład w niektórych przetworach z ogórków czy groszku.
| Oznaczenie | Charakterystyka | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|
| E140(i) | Chlorofile, forma zbliżona do naturalnej | Oleje, tłuszcze, produkty o niskiej wilgotności |
| E140(ii) | Chlorofiliny, lepsza rozpuszczalność w wodzie | Napoje, żele, produkty wodne |
| E141 | Kompleksy miedziowe, wysoka stabilność barwy | Przetwory warzywne, produkty poddawane obróbce termicznej |
Jeżeli na etykiecie widzisz E140 bez dopisku (i) lub (ii), producent najczęściej nie musi tego rozróżniać w oznaczeniu konsumenckim. Oba warianty są dopuszczone i traktowane jako jeden dodatek do żywności.
W jakich produktach najczęściej występuje E140?
Chlorofil nadaje zielony kolor bardzo szerokiej grupie produktów. Jeżeli sięgasz po coś intensywnie zielonego w sklepie, istnieje duża szansa, że barwa pochodzi właśnie z tego dodatku, a nie z naturalnych warzyw czy ziół użytych w przepisie.
Najczęściej znajdziesz go w takich produktach:
- warzywa konserwowe, w tym ogórki, groszek i inne przetwory w occie;
- lody i desery mleczne o smaku miętowym czy pistacjowym;
- galaretki, dżemy i przetwory owocowe o zielonym zabarwieniu;
- napoje, w tym niektóre syropy i drinki bezalkoholowe;
- gumy do żucia oraz cukierki;
- zupy, sosy i niektóre wyroby piekarnicze.
W większości tych zastosowań barwnik dodaje się zgodnie z zasadą quantum satis, co oznacza, że producent może użyć go w takiej ilości, jaka jest technologicznie potrzebna do uzyskania zamierzonego efektu, bez sztywno wyznaczonego maksymalnego limitu.
Czy E140 jest bezpieczny?
Europejski Urząd do spraw Bezpieczeństwa Żywności przeprowadził re-ewaluację chlorofili E140(i) i chlorofilin E140(ii). Wnioski wskazują, że przy obecnie zgłoszonych poziomach stosowania w żywności nie zidentyfikowano istotnych obaw dotyczących bezpieczeństwa. To ważna informacja, ale nie oznacza automatycznie, że barwnik jest wolny od wszelkich ograniczeń w ocenie.
EFSA zwraca jednocześnie uwagę na ograniczoną bazę danych toksykologicznych dostępnych dla tej substancji. W praktyce oznacza to, że ocena bezpieczeństwa opiera się na dostępnych, ale niekompletnych badaniach, a nie na pełnym spektrum długoterminowych danych klinicznych.
Twierdzenie, że chlorofil jest zdrowszy od innych dopuszczonych barwników, nie ma potwierdzenia w dokumentach EFSA. Ocena tej instytucji dotyczy bezpieczeństwa stosowania w żywności, a nie porównawczych korzyści zdrowotnych względem innych substancji.
Warto też odróżnić ocenę E140(i) od oceny E141. Kompleksy miedziowe mają odmienną specyfikację chemiczną i inny zakres dostępnych danych, dlatego nie należy zakładać, że wnioski dotyczące jednego dodatku automatycznie odnoszą się do drugiego.
Czy chlorofil w suplementach diety działa tak, jak reklamują producenci?
Chlorofil znajduje się nie tylko w żywności, ale też w suplementach diety oraz w kosmetykach, gdzie bywa opisywany jako składnik oczyszczający i antyoksydacyjny. Marketingowe hasła sugerują, że taki suplement pomoże organizmowi się „zdetoksykować”, ale warto podejść do tego z pewną rezerwą.
Właściwości antyoksydacyjne chlorofilu badano głównie w warunkach laboratoryjnych, czyli in vitro, a przełożenie tych wyników na rzeczywiste efekty w organizmie człowieka wymaga dodatkowych badań klinicznych, których wciąż jest niewiele. Sam fakt, że dana substancja wykazuje działanie antyoksydacyjne w probówce, nie oznacza jeszcze wymiernej korzyści zdrowotnej po jej spożyciu w formie suplementu.
Jeżeli sięgasz po suplement z chlorofilem licząc na konkretny efekt zdrowotny, sprawdź, czy producent podaje jakiekolwiek odniesienie do badań klinicznych na ludziach. W wielu przypadkach dostępne są tylko dane z badań na komórkach lub zwierzętach, co nie jest równoznaczne z potwierdzoną skutecznością u człowieka.
Z jakich surowców pozyskuje się chlorofil?
Chlorofil w wersji przemysłowej najczęściej otrzymuje się z lucerny, traw oraz pokrzywy, a nie tylko ze szpinaku czy natki pietruszki, które są bardziej znane jako codzienne źródła tego pigmentu w kuchni. Algi morskie stanowią kolejny popularny surowiec, zwłaszcza w produkcji na większą skalę.
Proces otrzymywania barwnika obejmuje ekstrakcję pigmentu z materiału roślinnego, a następnie jego oczyszczanie i standaryzację. Regulacje unijne określają konkretne wymogi czystości i minimalną zawartość pigmentów w gotowym produkcie, co oznacza, że nie każda domowa ekstrakcja chlorofilu odpowiada standardom stosowanym w przemyśle spożywczym. Dzięki odpowiedniej obróbce i koncentracji można uzyskać różne odcienie zieleni, co daje producentom możliwość dopasowania barwy do konkretnego produktu.
Dlaczego niektóre produkty z chlorofilem szarzeją podczas przechowywania?
Chlorofil nie jest barwnikiem odpornym na wszystko. Jego stabilność zależy od pH środowiska, temperatury oraz obecności niektórych metali. W środowisku kwaśnym i przy wysokiej temperaturze pigment ulega degradacji, co prowadzi do utraty intensywnej zielonej barwy i pojawienia się szarego lub brunatnego odcienia.
To właśnie z tego powodu w produktach poddawanych intensywnej obróbce termicznej, takich jak przetwory warzywne sterylizowane w wysokiej temperaturze, częściej stosuje się E141 niż zwykły chlorofil E140. Kompleks miedziowy znacznie lepiej znosi takie warunki i pozwala zachować atrakcyjny wizualnie kolor przez cały okres przydatności produktu do spożycia.
Jeśli czytasz etykiety i widzisz oznaczenie E140, E140(i), E140(ii) lub E141, wiesz już, że wszystkie te substancje wywodzą się z tego samego naturalnego pigmentu roślinnego, ale różnią się procesem produkcji, rozpuszczalnością i odpornością na warunki przetwórcze. Wybór konkretnej formy przez producenta wynika najczęściej z rodzaju produktu i warunków, jakim będzie poddawany podczas produkcji i przechowywania.
Sprawdź również: Czym jest eozyna?