Węglan amonu (E503) to nieorganiczny związek chemiczny stosowany jako środek spulchniający i regulator kwasowości w żywności. Jest uznany za substancję bezpieczną dla zdrowia – FDA wpisała go na listę GRAS, a Unia Europejska nie określiła dla niego dziennej dopuszczalnej dawki spożycia.
Pod kodem E503 kryją się dwie substancje: węglan amonu oraz wodorowęglan amonu. Obie pełnią zbliżoną rolę technologiczną w przemyśle spożywczym, głównie w produkcji suchych wyrobów piekarniczych. Poniżej znajdziesz pełną charakterystykę tych związków – właściwości, zastosowanie, wpływ na zdrowie i dane identyfikacyjne.
Węglan amonu (E503) – definicja i klasyfikacja
Węglan amonu (ang. ammonium carbonate) o wzorze sumarycznym (NH4)2CO3 to nieorganiczny związek chemiczny z grupy węglanów. Stosowany jest jako dodatek do żywności pełniący funkcję spulchniacza i regulatora kwasowości.
Zgodnie z rozporządzeniami UE, kod E503 obejmuje dwie odrębne substancje:
- E503(i) – węglan amonu [(NH4)2CO3]
- E503(ii) – wodorowęglan amonu, czyli kwaśny węglan amonu [NH4HCO3]
Obie substancje stosowane są jako proszek do pieczenia w wyrobach kakaowych, czekoladowych, zbożowych produktach przetworzonych oraz w żywności dla dzieci i niemowląt.
Właściwości fizykochemiczne
Węglan amonu to bezbarwny, krystaliczny proszek o charakterystycznym zapachu amoniaku. Bardzo dobrze rozpuszcza się w wodzie. Związek jest nietrwały termicznie – już w temperaturze 58 °C ulega rozkładowi na amoniak (NH3), dwutlenek węgla (CO2) i wodę (H2O). To właśnie ta reakcja warunkuje jego działanie spulchniające podczas pieczenia.
| Wzór sumaryczny | (NH4)2CO3 |
| Masa molowa | 96,09 g/mol |
| Wygląd | bezbarwny krystaliczny proszek |
| Gęstość | 1,50 g/cm3 |
| Temperatura rozkładu | 58 °C |
| Rozpuszczalność w wodzie | 100 g/100 ml (15°C), 25 g/100 ml (20°C) |
| Nomenklatura chemiczna | Ammonium carbonate |
Zastosowanie węglanu amonu
Węglan amonu ma szerokie zastosowanie przemysłowe i spożywcze. W przemyśle wykorzystuje się go m.in. jako środek gaśniczy i przeciwpożarowy, odczynnik laboratoryjny, składnik płynów do trwałej ondulacji w kosmetyce oraz jako składnik leków na kaszel i preparatów do oczyszczania jelit. Stosowany jest też w garbarstwie, farbiarstwie i mieszaninach chłodzących.
W przemyśle spożywczym pełni przede wszystkim rolę spulchniacza i regulatora kwasowości. Jego zastosowanie ogranicza się jednak do wyrobów o niskiej zawartości wody – do ok. 5%. W produktach bardziej wilgotnych amoniak uwalniany podczas rozkładu rozpuszcza się w wodzie i pogarsza walory smakowe wyrobu. W takich przypadkach stosuje się wodorowęglan sodu (E500).
W jakich produktach znajdziesz E503?
Węglan amonu pojawia się głównie w suchych wyrobach piekarniczych i cukierniczych. Najczęściej znajdziesz go w:
- herbatnikach
- wafelkach
- biszkoptach i biszkopcikach
- ciastkach zbożowych
- krakersach
- paluszkach słonych
- czekoladach mlecznych
Jak wytwarza się węglan amonu?
Węglan amonu można pozyskać na dwa sposoby. Pierwszy polega na przepuszczaniu dwutlenku węgla przez wodę amoniakalną. Drugi opiera się na sublimacji mieszaniny siarczanu amonu i węglanu wapnia. W zastosowaniach przemysłowych dominuje metoda pierwsza ze względu na prostotę procesu i łatwy dostęp do substratów.
Wpływ na zdrowie
Węglan amonu stosowany jako dodatek do żywności jest uznany za bezpieczny dla zdrowia. Zarówno jony węglanowe, jak i amonowe występują naturalnie w organizmie. Węglany metabolizowane są do dwutlenku węgla i usuwane przez układ oddechowy, trawienny lub moczowy. Jony amonu podlegają dalszemu metabolizmowi, m.in. w reakcjach syntezy glutaminy i asparaginy.
Dla E503 nie określono dziennej dopuszczalnej dawki spożycia (ADI). Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (FDA) wpisała węglan amonu na listę substancji powszechnie uznanych za bezpieczne (GRAS – Generally Recognized As Safe). Substancja jest bezpieczna również dla kobiet w ciąży i podczas laktacji.
Mimo że E503 w żywności nie jest toksyczny, nadmierne spożycie może prowadzić do podrażnienia śluzówki żołądka lub jelit, powodując nudności, wymioty, biegunkę lub nadkwasotę. W praktyce ilości stosowane w produktach spożywczych są na tyle małe, że takie objawy praktycznie nie występują.
Inaczej wygląda sytuacja przy bezpośrednim kontakcie z czystą substancją – na przykład podczas wyrabiania ciasta. Węglan amonu w postaci proszku może wówczas wywoływać reakcje alergiczne skóry w formie wysypki. Węglany amonu mogą też nasilać produkcję gazów trawiennych.
Gdzie kupić i ile kosztuje?
Węglan amonu dostępny jest w sklepach internetowych i na platformach aukcyjnych. Za 25 g czystego węglanu amonu w czystości laboratoryjnej zapłacisz ok. 30 zł. W tej formie sprzedawany jest przede wszystkim jako odczynnik chemiczny do celów laboratoryjnych, analitycznych i dydaktycznych. Większe firmy produkcyjne zamawiają go bezpośrednio z hurtowni lub od producenta.
Dane identyfikacyjne
| Numer CAS | 506-87-6 |
| ChemSpider | 10048 |
| ECHA InfoCard | 100.007.326 |
| Numer EC | 233-786-0 |
| IUPHAR/BPS | 4509 |
| PubChem | 517111 |
| UNII | PDP691CN28 |
| Dzienna dawka dopuszczalna (ADI) | nie określono |
Uwaga! Powyższy artykuł nie zastępuje porady medycznej i powinien być traktowany wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku jakichkolwiek pytań czy też problemów zdrowotnych, skontaktuj się ze specjalistą.