Reforma Funduszu Kolejowego, która miała zapewnić stabilne finansowanie inwestycji na torach, opóźnia się z powodu zawirowań wywołanych wojną w Zatoce Perskiej. Zamiast od stycznia 2027 roku, nowe przepisy wejdą w życie dopiero w kwietniu. Do tego dochodzą wątpliwości wokół finansowania Kolei Dużych Prędkości oraz niepewność co do unijnych pieniędzy na lata 2028-34, które dopiero są negocjowane.
- Wzmocnienie Funduszu Kolejowego przesunięto z 1 stycznia 2027 roku na kwiecień tego samego roku, co potwierdził minister infrastruktury Dariusz Klimczak.
- PKP PLK planują w tym roku wydać na inwestycje 15 mld zł, a w kolejnych latach utrzymywać nakłady rzędu 20 mld zł rocznie.
- Spółka Port Polska, odpowiedzialna za budowę Kolei Dużych Prędkości, szuka dodatkowego finansowania z unijnego programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę i Środowisko, gdyż brakuje środków na budowę odcinka Warszawa-Łódź.
- Zapowiadane na ten rok zasilenie Funduszu Kolejowego skarbowymi papierami wartościowymi na kwotę 9,5 mld zł jeszcze się nie wydarzyło.
- Kluczowe decyzje dotyczące unijnego finansowania kolei w Polsce mają zapaść w najbliższych miesiącach, gdy dopracowywany jest budżet Unii Europejskiej na lata 2028-34.
Wojna w Zatoce Perskiej zablokowała reformę
Zapowiadana od dawna reforma Funduszu Kolejowego miała uporządkować system finansowania inwestycji infrastrukturalnych na kolei. Jednak plany pokrzyżowała sytuacja międzynarodowa. Wahania cen paliw wywołane konfliktem w Zatoce Perskiej wpłynęły na relacje między opłatą paliwową a akcyzą, co w praktyce oznacza, że rząd musiał wstrzymać dalsze prace legislacyjne.
Najpierw Ministerstwo Finansów zakomunikowało, że reforma nie zdąży wejść w życie z początkiem 2027 roku. Później minister infrastruktury Dariusz Klimczak doprecyzował, że nowe rozwiązania zaczną obowiązywać w kwietniu przyszłego roku. Różnica kilku miesięcy może wydawać się niewielka, ale dla branży budowlanej i inwestorów oznacza kolejny okres niepewności co do harmonogramu finansowania.
Na czym polega zmiana w finansowaniu?
Sedno reformy sprowadza się do przesunięcia strumienia pieniędzy. Część wpływów z akcyzy paliwowej, które obecnie zasilają budżet państwa, ma zostać przekierowana za pośrednictwem opłaty paliwowej bezpośrednio do Funduszu Kolejowego.
To oznacza, że cały proces musi być odpowiednio uwzględniony w planowaniu budżetowym i przeprowadzony z odpowiednim wyprzedzeniem. Inaczej nie da się tego zrobić – wyjaśnia Tomasz Warsza, dyrektor Departamentu Kolejnictwa w Ministerstwie Infrastruktury.
Co istotne, wysokość opłaty paliwowej na kolejny rok ustala się na podstawie danych o inflacji za trzy kwartały, które będą znane dopiero w październiku. W poprzednich latach minister finansów podejmował taką decyzję zwykle w grudniu, więc jesienne miesiące będą decydujące dla dalszego przebiegu prac nad ustawą.
Ministerstwo uspokaja, prace mają ruszyć jesienią
Mimo opóźnień przedstawiciele branży kolejowej zachowują umiarkowany optymizm. Marita Szustak, prezes firmy Track Tec Construction i szefowa Izby Gospodarczej Transportu Lądowego, od lat zabiega o wzmocnienie Funduszu Kolejowego i deklaruje, że resorty utrzymują stały kontakt w tej sprawie.
Pozostajemy w stałym kontakcie zarówno z Ministerstwem Finansów i Ministerstwem Infrastruktury. Wierzę, że od kwietnia Fundusz Kolejowy zacznie już funkcjonować – mówi Marita Szustak.
Dodaje przy tym, że przez kilka miesięcy Ministerstwo Finansów wstrzymywało dalsze prace nad projektem właśnie ze względu na konflikt zbrojny między Stanami Zjednoczonymi a Iranem. Obecnie jednak, jak podkreśla, resort przekazał już pisemne potwierdzenie, że reforma będzie realizowana wspólnie z Ministerstwem Infrastruktury.
Co z budową Kolei Dużych Prędkości?
Drugim tematem, który w ostatnich tygodniach wzbudził niepokój w środowisku kolejowym, są zmiany kadrowe wokół projektu Port Polska. Doszło do zmiany pełnomocnika rządu oraz odwołania prezesa spółki CPK, co naturalnie rodzi pytania o stabilność finansowego zaplecza tej dużej inwestycji.
Jak informował portal Money.pl, spółka odpowiedzialna za budowę Kolei Dużych Prędkości stara się pozyskać dodatkowe środki z unijnego programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę i Środowisko. Powód jest prozaiczny, brak wystarczających funduszy blokuje postęp prac przy budowie linii łączącej Warszawę z Łodzią.
W tym roku Fundusz Kolejowy powinien zostać zasilony skarbowymi papierami wartościowymi o wartości 9,5 mld zł. Jak jednak udało się ustalić, do tej pory taka operacja nie została przeprowadzona. Port Polska zapewnia jednocześnie, że bieżące finansowanie kolejowego komponentu CPK nie jest zagrożone, choć w praktyce wiele będzie zależeć od tempa dalszych ustaleń między resortami.
Niepewność wokół unijnych pieniędzy na kolej
Obok krajowych problemów legislacyjnych, nad polską koleją unosi się jeszcze jeden znak zapytania, znacznie szerszy w skali. Chodzi o kształt unijnego budżetu na lata 2028-34, który dopiero jest negocjowany między państwami członkowskimi.
Wiadomo już, że środki na rozwój infrastruktury kolejowej w tym okresie się pojawią, jednak ich dokładna wysokość pozostaje niewiadomą. W praktyce oznacza to, że Polska może liczyć na wsparcie z Brukseli, ale skala tego wsparcia będzie zależała od priorytetów, jakie w nowej perspektywie finansowej przyjmie cała Unia Europejska. Z punktu widzenia polskich inwestycji kolejowych najbliższe miesiące zapowiadają się więc jako czas kluczowych rozstrzygnięć zarówno na poziomie krajowym, jak i unijnym.